Interview met Daniel Christiani

Door Sabine Meekel in Interieurtrends

Het zal je niet ontgaan zijn dat Flinders met ingang van 1 januari 2015 is verhuisd naar Zaandam. Ons kantoor, het magazijn en natuurlijk de showroom bevinden zich nu in een voormalige fabriekshal op het Hembrugterrein. Deze locatie heeft een bijzondere geschiedenis, zo bleek afgelopen week. De heer Daniel Christiani, voormalig werknemer in één van de fabriekshallen op dit terrein, bracht ons spontaan een bezoekje. Op de respectabele leeftijd van 83 jaar wist hij ons te verrassen met een uitgebreide historie van dit unieke stukje Zaandam. "Alles wat je kunt bedenken op het gebied van munitie en werktuigen werd hier gemaakt."

Daniel Christiani
Beeld De heer Christiani vertelt over de geschiedenis van het Hembrugterrein. 

"Wat een eer om met een bezoekje verrast te worden! Ik begrijp zojuist dat u een voormalig werknemer van één van de fabriekshallen op dit terrein bent. Hoe zit dat?

Ja, ik ben maar liefst 42 jaar voor hetzelfde bedrijf werkzaam geweest, waarvan 32 jaar op dit terrein. Laten we bij het begin beginnen. In 1948, toen ik zestien jaar oud was, begon ik aan de Bedrijfsschool. Deze was op het terrein hierachter gevestigd. Je leerde hier over de metaalindustrie en alle kneepjes van ’t vak. Door middel van een interne opleiding werd je als het ware klaargestoomd om in de fabrieken aan de slag te gaan. Het liefst als leidinggevende!

Bij welk bedrijf hoorde deze Bedrijfsschool?

In 1679 werd de Staatse Affuitmakerij opgericht in Delft. Weet je wat een affuit is? Dat is het onderstel van een kanon. De hal waar wij nu in zitten (de Affuitenhal, red.) is hier naar vernoemd. Goed, dit bedrijf in Delft produceerde dus diverse metaalbewerkingen. Denk aan kanonnen, handvuurwapens en munitie. Het bedrijf groeide hard en een uitbreiding was niet mogelijk in het centrum van Delft. Na een naamsverandering in ‘de Artillerie-Inrichtingen’, verhuisde de hele productie in 1897 van Delft naar Zaandam. Hier werd bewust voor gekozen vanwege de ligging vlakbij Amsterdam en het Noordzeekanaal Zo konden de machines die wij maakten, gemakkelijk vervoerd worden naar de rest van de wereld. 

Bedrijfsschool Hembrug
Beeld Leerlingen aan het werk in de Bedrijfsschool op het Hembrugterrein.

Welke bedrijven waren er destijds nog meer op dit terrein gevestigd?

Ha, het hele terrein behoorde toe aan de fabrieken van de Artillerie-Inrichtingen. Vergis je niet, dit terrein is zo’n 42 hectare groot. Het heette toen nog het Hemveld, maar werd al gauw door iedereen het Hembrug genoemd. Dit kwam door de spoorbrug over het kanaal die hier eindigde. Deze brug heette de Hembrug. Die bestaat overigens niet meer, want hij is vervangen door een spoortunnel. Daar rijdt vandaag de dag de trein nog steeds door. Het enige wat nog aan de spoorbrug doet denken, is dus de naam van dit terrein.

Alle fabrieken op dit terrein waren dus van de Artillerie-Inrichtingen. Dan werd hier zeker flink wat geproduceerd?

Hier werd alles wat je kunt bedenken op het gebied van munitie, gemaakt. Dit gold voor de Eerste en Tweede Wereldoorlog, maar daarna werd er ook geproduceerd voor bijvoorbeeld de Koude Oorlog. Ook leverden wij materialen aan Nederlands-Indië. Daarnaast gingen wij zogenaamde ‘draaibanken’ en andere gereedschapswerktuigen produceren. Een draaibank gebruikte je om granaten en andere explosieven te maken. Wij werden zelfs specialist in het produceren van precisiedraaibanken. 

Hembrugterrein in 1966
Beeld Sfeerbeeld van het Hembrugterrein (1966). Links zie je het gebouw van de Artillerie-Inrichtingen. 

Ik heb gehoord dat Eurometaal ook op dit terrein gevestigd is geweest. Was dat onderdeel van het bedrijf waar u werkte?

Nee, nee. In 1973 is de hele productie op het Hembrugterrein opgesplitst in twee delen.  Dit was het gevolg van de privatisering van veel bedrijven in die tijd. Het ene deel specialiseerde zich in de productie van militaire goederen en ging verder onder de naam Eurometaal. Het andere deel, dat waren wij dus, maakte precisie gereedschapswerktuigen. In de Affuitenhal bijvoorbeeld, waar wij nu zitten te praten, werden de grote machines in elkaar gezet. Deze werden onder andere voor de Duitse auto-industrie geproduceerd. De onderdelen die wij maakten, zoals scharnieren, luisterden heel nauw. Vanaf 1974 ging dit dan ook computergestuurd.

Wanneer zijn deze bedrijven dan vertrokken van het Hembrugterrein?

Het ging al een tijdje niet zo goed meer met Gereedschapswerktuigen Industrie Hembrug, zoals ons bedrijf was gaan heten. Daarom werden we in 1981 overgenomen door hijskranenfabrikant Figee in Haarlem. De munitiefabrieken verhuisden naar Haarlem en Eurometaal bleef op het terrein hier. Maar de omgeving raakte verpauperd en in 2003 is Eurometaal uiteindelijk ook vertrokken. Het terrein wordt nu beheerd door het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), die probeert er een nieuwe bestemming voor te vinden. Zoals Flinders er nu is ingetrokken. Je hebt trouwens nog helemaal niet gevraagd wat voor werk ik deed in de fabriek…

Haha, dat is waar. Wat voor functie had u?

Ik was meettechnicus. Het was van groot belang dat zelfs de kleinste onderdeeltjes van de machinewerktuigen de juiste afmetingen hadden. Daar hadden we de meetkamer voor, waar ik werkte. Leuk om te weten is dat de meetkamer volledig geklimatiseerd was, dat wil zeggen dat de temperatuur altijd op 20 graden Celcius werd gehouden zodat de materialen niet krompen of uitzetten. Ook zorgden wij ervoor dat versleten meetinstrumenten door goede instrumenten werden vervangen. 

Centrale Meetkamer
Beeld De heer Christiani, ook wel 'Danny' genoemd, aan het werk in de Centrale Meetkamer (1970).

Bleef u dat werk ook doen toen het bedrijf werd overgenomen door Figee in Haarlem?

Ja, ik ben meeverhuisd naar Haarlem en heb daar nog tien jaar als meettechnicus gewerkt. Toen ben ik met pensioen gegaan. Wel ben ik samen met de andere jongens actief als vrijwilliger in het Hembrugmuseum. Dit museum staat bij de tweede poort van het Hembrugterrein en hier kun je van alles leren en vragen over de historie van de Hembrug en het terrein. Ook hebben we prachtige foto’s hangen. Vanaf april zijn we weer elke laatste zondag van de maand geopend voor publiek. En op 9 en 10 mei vindt hier het Militair Weekend plaats. Dit is echt een spektakel voor jong en oud! Voormalig militairen slaan tentenkampen uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog op en je kunt allerlei grote tanks van dichtbij bekijken. Zie ik je daar?"

Militair Weekend Zaandam
Beeld Op 9 en 10 mei 2015 wordt het Hembrugterrein weer even omgetoverd in militair terrein voor het Militair Weekend.

Fotograaf interview: Iva HorrevortsOverig beeldmateriaal is afkomstig van het Hembrugmuseum.